Muhte\u015fem Y\u00fczy\u0131l dizisi izlenmesi bir tarafa, bir o kadar da, kim ne kadar fazla hata yakalad\u0131 yar\u0131\u015fmas\u0131na d\u00f6nd\u00fc. Kimi siyasi tarihi, kimi sanat y\u00f6n\u00fc, kimi k\u0131l\u0131k k\u0131yafet bak\u0131m\u0131ndan, kimisi de kurgu y\u00f6n\u00fcyle hatalar zincirini s\u0131ralamakla me\u015fguller.<\/p>\n\n\n\n
H\u00e2lbuki dizinin birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc izledikten sonra; \u201cbu dizide hatas\u0131z tek bir kare g\u00f6steremezsiniz\u201d, demi\u015ftim.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kinci olarak da dizi hatal\u0131 bir temele oturtuldu, art\u0131k sonuna kadar hatalar manzumesi devam edecektir h\u00fckm\u00fcn\u00fc vermi\u015ftim. Zira yanl\u0131\u015f bir yola girdi\u011finizde, neticede hep hatal\u0131 ilerleyeceksiniz demektir.<\/p>\n\n\n\n
Dolay\u0131s\u0131yla h\u00e2l\u00e2 diziyi izleyip hata arayanlara ne demeli bilmiyorum. Bu hatal\u0131 yollardan birincisi Hurrem Sultan olay\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n
Hareme M\u00fcsl\u00fcman olmayan bir cariyenin girmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Hurrem ise dizide ha\u00e7\u0131 ile girdi. Ard\u0131ndan papaz olan babas\u0131ndan Osmanl\u0131\u2019n\u0131n y\u0131k\u0131m g\u00f6revini \u00fczerine ald\u0131. O art\u0131k dizide gizli bir H\u0131ristiyan. \u015eimdi dizinin T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 getirece\u011fi nokta \u015fudur.
Sevecen, munis, cana yak\u0131n ve sempatik tav\u0131rlar\u0131yla Mustafa dizinin en fazla sevilecek bir \u015fahsiyeti olacak. Bu arada dizide onunla ilgili karelerin hi\u00e7 birinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtelim. Neticede \u015eehzade Mustafa sevgisi en \u00fcst noktaya \u00e7\u0131kar\u0131lacak.<\/p>\n\n\n\n
Ve g\u00fcn gelip Kanuni Sultan S\u00fcleyman, o\u011flunu dilsiz cellatlar elinde bo\u011fdururken \u00f6b\u00fcr taraftan Hurrem Sultan zaferinin ni\u015fanesi olarak herhalde ha\u00e7\u0131n\u0131 \u00f6pecektir (!).<\/p>\n\n\n\n
Mustafa\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ile g\u00f6zya\u015flar\u0131na bo\u011fulan T\u00fcrk halk\u0131, Kanuni ve hele hele Hurrem hakk\u0131nda art\u0131k neler d\u00fc\u015f\u00fcnecektir.<\/p>\n\n\n\n
Siz dizinin senaristi Meral Okay\u2019\u0131 sadece bir tarih kurgusu yap\u0131yor zannetmeyin. Onun masumane bir tarzda; \u201cefendim bu bir senaryodur, kurgudur\u201d, demesine aldanmay\u0131n.<\/p>\n\n\n\n
O, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n ecdad\u0131na iftira ve ihanetin, onun ecdad\u0131n\u0131 g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcrmenin, entrikan\u0131n, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n de\u011ferlerini y\u0131kman\u0131n kurgusunu yap\u0131yor. Bu diziyi izleyen herkes de bir noktada onun ekme\u011fine ball\u0131 kaymak oluyor.<\/p>\n\n\n\n
Gelin biz diziyi b\u0131rak\u0131p Hurrem Sultan\u2019\u0131 bir nebze olsun yak\u0131ndan tan\u0131yal\u0131m isterseniz.<\/p>\n\n\n\n
Tarihin bir y\u00fczy\u0131l\u0131na neredeyse S\u00fcleyman \u00c7a\u011f\u0131 dedirtecek derecede ad\u0131n\u0131 veren Kanuni Sultan S\u00fcleyman\u2019\u0131n biricik e\u015fi, fiziki \u00f6zelliklerinden ahlaki durumuna, giyim ve ku\u015fam\u0131ndan yemesine i\u00e7mesine kadar her hali ile ilgi oda\u011f\u0131 idi. Tarih\u00e7iler, edebiyat\u00e7\u0131lar hepsi onu yazd\u0131 ve ara\u015ft\u0131rd\u0131. Osmanl\u0131lar\u0131n haramdan gelme haremi hakk\u0131nda bilgi edinemeyenler, tabi ki her zaman oldu\u011fu gibi fantezilerini ve hayal g\u00fc\u00e7lerini \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar. Senaryolar yazd\u0131lar. Bug\u00fcn tarihin ayd\u0131nlanm\u0131\u015f nice mevzunun dahi \u00e7arp\u0131t\u0131larak ortaya kondu\u011fu ve ger\u00e7eklerden ne kadar uzak yaz\u0131l\u0131p \u00e7izildi\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde o tarihte hi\u00e7bir bilginin olmad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda nelerin yaz\u0131l\u0131p \u00e7izilebilece\u011fini tahmin etmek zor olmamal\u0131d\u0131r.
Neticede yerli yabanc\u0131 romanc\u0131lar\u0131n, film ve tiyatro yazarlar\u0131n\u0131n katk\u0131lar\u0131 ve hayal d\u00fcnyalar\u0131 ile bamba\u015fka bir Hurrem Sultan ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Peki, Hurrem Sultan kimdi? Nas\u0131l bir e\u015f, nas\u0131l bir sultan ve nas\u0131l bir ana idi?<\/p>\n\n\n\n
Tarih\u00e7iler, umumiyetle Hurrem Sultan\u2019\u0131n Rus as\u0131ll\u0131 oldu\u011funu, o devirde Polonya h\u00e2kimiyetinde olan Ukrayna\u2019da, 1506 y\u0131l\u0131nda do\u011fdu\u011funu ifade etmektedirler. Sa\u00e7\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131la \u00e7alan renginden dolay\u0131 ad\u0131n\u0131n Roza, Rossa veya Roxialene oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Harem-i H\u00fcmayun ad\u0131 ile ilmi bir \u00e7al\u0131\u015fma yapan Leslie Peirce\u2019ye g\u00f6re Hurrem Sultan, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle Bat\u0131 Ukrayna\u2019dand\u0131r. Polonya\u2019da anlat\u0131lanlara g\u00f6re ad\u0131 Aleksandra Lisowska olup Rutenyal\u0131 bir rahibin k\u0131z\u0131 iken Tatarlar taraf\u0131ndan Dinyester \u00fczerinde Lvov yak\u0131n\u0131ndaki Rogatin kentinden esir al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupal\u0131lar onu Rutenyal\u0131 bakire anlam\u0131na gelen Leh\u00e7e bir terimden dolay\u0131 Roxelana olarak kaydetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Dokuz ya\u015f\u0131ndayken K\u0131r\u0131m T\u00fcrkleri taraf\u0131ndan esir edilip K\u0131r\u0131m Saray\u0131\u2019nda birka\u00e7 y\u0131l tahsil ve terbiye g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, daha sonra K\u0131r\u0131m Han\u0131 taraf\u0131ndan, Saray-\u0131 H\u00fcmay\u00fbn\u2019a hediye edildi\u011fi belirtilmektedir.
Osmanl\u0131 saray\u0131na girdikten sonra da \u0130slam ve T\u00fcrk terbiyesiyle e\u011fitilerek yeti\u015ftirilen bu sempatik ve g\u00fcler y\u00fczl\u00fc cariye ne\u015feli tav\u0131rlar\u0131, \u015firinli\u011fi, k\u0131vrak zek\u00e2s\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. Sempatikli\u011fi sebebiyle sarayda kendisine Hurrem ad\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Baz\u0131 yazarlar onu gen\u00e7, normal g\u00fczellikte, orta boylu, zay\u0131f, pek zarif ve \u015firin oldu\u011funu ifade ederek \u00e7e\u015fitli fiziki \u00f6zelliklerini belirtmi\u015flerdir. Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn bu yak\u0131\u015ft\u0131rmalar ad\u0131ndan ve kendisine ait oldu\u011fu s\u00f6ylenen bir portresinden veya ressamlar\u0131n resimlerinden kaynaklanmaktad\u0131r. Oysa birbirlerine dahi neredeyse hi\u00e7 benzemeyen bu portrelerin de hayal mahsul\u00fc oldu\u011fu pek a\u00e7\u0131kt\u0131r. Onlara bakarak bir Hurrem \u015femaili \u00e7\u0131karmak da bir o kadar uydurma olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Oysa \u015furas\u0131 muhakkak ki saraya al\u0131nan veya padi\u015faha hediye edilen bir cariyede belli bir endam ve g\u00fczelli\u011fin olaca\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Son derece iyi bir ahlak ve terbiye ile yeti\u015ftirilmi\u015ftir. Saray ananesine g\u00f6re g\u00fczel, iyi yeti\u015fmi\u015f, zeki, kabiliyetli ve iffetli padi\u015fah anas\u0131 namzedi olacak ve gelecekte saray\u0131n en n\u00fcfuzlu \u015fahsiyeti olarak hizmet verecek birini se\u00e7mek valide sultanlar\u0131n i\u015fidir. \u0130\u015fte Hafsa Sultan da o\u011flu Kanuni\u2019ye b\u00f6yle birini se\u00e7mi\u015ftir ki o da Hurrem\u2019dir.<\/p>\n\n\n\n
Hurrem Sultan\u0131n Kanuni\u2019nin haremine ne zaman kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kesin olarak bilinmemektedir. Ancak saltanat\u0131n\u0131n hemen ilk y\u0131l\u0131 i\u00e7erisinde oldu\u011fu \u00e7ok kuvvetli bir ihtimaldir. Bu s\u0131rada sarayda en n\u00fcfuzlu kad\u0131n elbette ki Kanuni Sultan S\u00fcleyman\u2019\u0131n annesi Mehd-i Ulya Hafsa Sultand\u0131. \u0130kinci derecede n\u00fcfuzlu kad\u0131n\u0131 ise 1515\u2019de \u015eehzade Mustafa\u2019y\u0131 d\u00fcnyaya getiren Kanuni\u2019nin ilk e\u015fi Mahidevran Hatun idi.<\/p>\n\n\n\n
Hurrem Sultan\u0131n 927 y\u0131l\u0131nda (1520-21) \u015eehzade Mehmed\u2019i d\u00fcnyaya getirmesi ile birlikte n\u00fcfuzu, sarayda ve Kanuni kat\u0131ndaki de\u011feri artt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
1520 y\u0131l\u0131nda Padi\u015fah olan Sultan S\u00fcleyman, ilk han\u0131m\u0131 Mah\u0131devran Hatun\u2019dan sonra haremine ald\u0131\u011f\u0131 Hurrem ile \u00e7ok uzun bir beraberli\u011fi oldu. G\u00fclfem adl\u0131 bir cariye d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir kad\u0131nla birlikte oldu\u011fu da bilinmez. G\u00fclfem Hatun\u2019un da Hurrem\u2019le aras\u0131n\u0131n \u00e7ok iyi oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Haseki Hurrem Sultan, Padi\u015fah\u0131n g\u00f6zdesi, ola\u011fan\u00fcst\u00fc zeki, sevimli, \u00e7ekici bir kad\u0131n, a\u015f\u0131r\u0131 derecede \u015fefkatli bir anad\u0131r. Devrinin baz\u0131 politik olaylar\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ayn\u0131 zamanda Osmanl\u0131 saray\u0131nda kad\u0131n h\u00e2kimiyetini ba\u015flatan ki\u015fi olarak da kabul edilir. Bat\u0131l\u0131 yazarlardan Bernard Bromage onun ki\u015fili\u011fi hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yler:<\/p>\n\n\n\n
\u201cOsmanl\u0131 saltanat\u0131n\u0131n en muhte\u015fem devresine, Muhte\u015fem S\u00fcleyman ile birlikte h\u00e2kim oldu. Kocas\u0131n\u0131n bir cihan fatihi oldu\u011funu g\u00f6ren bu g\u00fczel kad\u0131n, hil\u00e2lin salibe galebe \u00e7alarak en uzak m\u00fc\u015frik diyarlar\u0131na kadar uzanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Aralar\u0131nda on bir ya\u015f olan Kanuni ile evlendikten sonra Hurrem Sultan\u2019\u0131n yedi \u00e7ocu\u011fu oldu. Abdullah ve Murad isimli \u015fehzadeler k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta vefat ettiler. Di\u011fer \u00e7ocuklara Selim, Mehmet, Cihangir, Bayezid ve Mihrimah adlar\u0131 verildi.<\/p>\n\n\n\n
Ailesine \u00e7ok ba\u011fl\u0131 bir kad\u0131n olan Hurrem, Kanuni\u2019yi ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 hi\u00e7bir yerde yaln\u0131z b\u0131rakmad\u0131. Bursa\u2019ya, Manisa\u2019ya, Konya\u2019ya ve di\u011fer \u015fehirlere seyahat etti. Yak\u0131nlar\u0131yla birlikte oldu. Aile fertleri aras\u0131nda s\u0131k\u0131 m\u00fcnasebet kurdu.<\/p>\n\n\n\n
Kanuni ve Hurrem Sultan, \u015fehzadeleri aras\u0131nda Mehmed\u2019i \u00e7ok sevmekte idiler. O Kanuni\u2019nin Hurrem Sultandan do\u011fan en b\u00fcy\u00fck \u015fehzadesi idi. Kanuni muhtemelen kendisinden sonra onu tahta d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden 1541 y\u0131l\u0131nda sancak de\u011fi\u015fikli\u011fi yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u015eehzade Mustafa\u2019y\u0131 Manisa\u2019dan Amasya\u2019ya tayin ederken Mehmed\u2019i Manisa\u2019ya yollad\u0131. O zaman Manisa sanca\u011f\u0131 daha \u00e7ok padi\u015fah namzedinin g\u00f6nderildi\u011fi veya merkeze en yak\u0131n sancak olarak g\u00f6sterilen bir yerdi. \u015eehzadeler \u00f6zellikle oray\u0131 isterlerdi. Bu tayinde ihtimaldir ki Hurrem Sultan da rol oynam\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u015eehzade Mehmed de a\u011fabeyi Mustafa gibi de\u011ferli ve \u00e7ok iyi yeti\u015fmi\u015fti. Ancak onun Manisa valili\u011fi \u00e7ok uzun s\u00fcrmedi. Bir y\u0131l\u0131 bir m\u00fcddet ge\u00e7mi\u015fti ki 1543 y\u0131l\u0131nda ani olarak vefat etti. \u00c7ok sevilen taht\u0131n gelece\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen gen\u00e7 \u015eehzadenin vefat\u0131 aileyi b\u00fcy\u00fck bir mateme garketmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
\u015eehzadeler g\u00fczidesi Sultan Mehemmedim<\/p>\n\n\n\n
Diyerek vefat\u0131na tarih d\u00fc\u015f\u00fcren Kanuni Sultan S\u00fcleyman\u2019\u0131n bu m\u0131sra\u0131, onun \u00f6l\u00fcm\u00fcne duydu\u011fu derin \u00fcz\u00fcnt\u00fcy\u00fc de ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ad\u0131na \u015eehzadeba\u015f\u0131nda Mimar Sinan\u2019a \u00e7ok g\u00fczel bir cami in\u015fa ettirdi. Hurrem Sultan\u2019\u0131n da \u00fcz\u00fcnt\u00fcl\u00fc y\u0131llar\u0131 bununla ba\u015flad\u0131 denilebilir. Hay\u0131rsever bir han\u0131m sultan olan Hurrem, halk taraf\u0131ndan da \u00e7ok sevilmektedir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 y\u00fczy\u0131lda b\u00fcy\u00fck sayg\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, daha sonraki as\u0131rlarda da hep hay\u0131rla yad edildi\u011fini, hakk\u0131nda yaz\u0131lan y\u00fczlerce c\u00fcmleden sadece \u015fu bir tanesi anlatmaya yeter san\u0131r\u0131m:<\/p>\n\n\n\n
\u201cO, namuslu kad\u0131nlar\u0131n efendisi; melek huylu, derecesi y\u00fcksek, vas\u0131flar\u0131 temiz, zat\u0131 kutsi, hay\u0131r ve hasenat sahibi e\u015fsiz bir inci; b\u00fcy\u00fck, \u015fanl\u0131, y\u00fcksek mevkili bir han\u0131md\u0131.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Hurrem Sultan, siyas\u00ee bak\u0131mdan hi\u00e7bir padi\u015fah han\u0131m\u0131n\u0131n gelemedi\u011fi seviyeye ula\u015fmas\u0131na ra\u011fmen, zaman zaman b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekti. K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta \u00f6len evlatlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Manisa Valisi \u015eehzade Mehmed\u2019in ve ard\u0131ndan \u015eehzade Cihangir\u2019in vefatlar\u0131, onu sonsuz \u00fcz\u00fcnt\u00fclere sevk etti.<\/p>\n\n\n\n
Evlat ac\u0131s\u0131n\u0131n da etkisiyle \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klar ge\u00e7irdi. B\u00fcy\u00fck \u0131zd\u0131raplar \u00e7ekti. Son k\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ok sevdi\u011fi H\u00fcnk\u00e2r\u0131, Kanuni ile Edirne\u2019de ge\u00e7irdi. Rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 art\u0131nca \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nerek i\u00e7inde bir de hastanenin bulundu\u011fu Eski Saray\u2019a yerle\u015fti. Yakaland\u0131\u011f\u0131 kulun\u00e7 hastal\u0131\u011f\u0131ndan kurtulamayarak, 1558 y\u0131l\u0131nda gen\u00e7 denecek bir ya\u015fta (52) hayata g\u00f6zlerini yumdu.<\/p>\n\n\n\n
Cenazesi vezirlerin omuzlar\u0131nda Bayezid Camii meydan\u0131na getirildi. \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m Ebussuud Efendinin imametinde k\u0131l\u0131nan Cenaze namaz\u0131ndan sonra, yine \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m\u2019\u0131n eliyle defnedildi. \u00d6l\u00fcm\u00fc, b\u00fct\u00fcn \u0130stanbul halk\u0131n\u0131 m\u00fcteessir etti.<\/p>\n\n\n\n
Cihan Padi\u015fah\u0131 Sultan S\u00fcleyman, hayatta hi\u00e7 yan\u0131ndan ay\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 Hurrem\u2019in naa\u015f\u0131n\u0131n da kendisine uzak kalmas\u0131n\u0131 istemedi. S\u00fcleymaniye Camii \u00e7evresinde kendi t\u00fcrbesi i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yerin hemen yan\u0131na onun i\u00e7in de bir t\u00fcrbe yapt\u0131rd\u0131. Hurrem Sultan\u2019\u0131n t\u00fcrbesinde, bek\u00e7iler ve haf\u0131z-\u0131 kurralar g\u00f6revlendirdi. Y\u00fczy\u0131llar boyu g\u00fcn\u00fcn yirmi d\u00f6rt saati bu hay\u0131rsever sultan\u0131n ruhuna Kur\u2019\u00e2n-\u0131 ker\u00eem okundu.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u015fbakanl\u0131k Ar\u015fivi\u2019ndeki belgelere g\u00f6re, n\u00f6betle\u015fe g\u00f6rev yapan haf\u0131z-\u0131 kurra ve bek\u00e7ilerin say\u0131s\u0131 y\u00fcz otuz sekiz ki\u015fiyi buluyordu. Bunlara g\u00fcnde \u00fc\u00e7 y\u00fcz elli ak\u00e7e gibi y\u00fcksek bir \u00fccret verildi\u011fini dikkate al\u0131rsan\u0131z, Kanun\u00ee\u2019nin Hurrem Sultana kar\u015f\u0131 olan sevgisi daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r san\u0131r\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
Peki, Hurrem Sultan\u2019\u0131n \u015eehzade Mustafa olay\u0131ndaki tutumunu nas\u0131l de\u011ferlendireceksiniz diyebilirsiniz.
Birincisi o hadiseden ba\u015fka Hurrem Sultan hakk\u0131nda menfi ne duydunuz?<\/p>\n\n\n\n
\u0130kincisi ise hangi kad\u0131n kendi o\u011flunu saltanatta g\u00f6rmek istemez. Onunda kendi o\u011fullar\u0131ndan birini saltanatta g\u00f6rmek istemesi en tabi bir durumdur.<\/p>\n\n\n\n
\u015eehzade Mustafa meselesinde ise Kanuni asla onun s\u00f6z\u00fcne itibar etmez onun s\u00f6z\u00fcyle o\u011fluna k\u0131ymazd\u0131. Orada birinci derecede su\u00e7lu R\u00fcstem Pa\u015fa ile isyan emarelerinde bulunan \u015eehzade Mustafa\u2019n\u0131n bizzat kendisidir.<\/p>\n\n\n\n
A\u015fa\u011f\u0131da Hurrem Sultan\u2019\u0131n T\u00fcrk milletine b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 e\u015fsiz eserleri okuyacaks\u0131n\u0131z. O belki bu camilerde namaz k\u0131lmad\u0131 medreselerinde okumad\u0131, kervansaraylar\u0131nda yatmad\u0131, \u00e7e\u015fmelerinden su i\u00e7medi, dar\u00fc\u015f\u015fifas\u0131nda tedavi olmad\u0131. Hepsini T\u00fcrk milletine ve evlatlar\u0131na miras b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrk milletine ve M\u00fcsl\u00fcmanlara ve onlar\u0131n evlatlar\u0131na hizmet edenlere kar\u015f\u0131 baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6zel bir husumeti oluyor nedense. Meral Okay ve benzerlerinin yapt\u0131klar\u0131 gibi.<\/p>\n\n\n\n
Geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131<\/p>\n\n\n\n
Osmanl\u0131 ailesinde g\u00fczel bir gelenek vard\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta \u00f6lenler de d\u00e2hil, hanedan mensuplar\u0131ndan geride kalan e\u015fyalar titizlikle saklan\u0131rd\u0131. Yaln\u0131z han\u0131mlar\u0131n ve k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u015fyalar\u0131 bu gelene\u011fin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131l\u0131rd\u0131. \u0130\u015fte bu adet Hurrem Sultan\u2019\u0131n vefat\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frad\u0131. Merhumenin \u00f6zel e\u015fyalar\u0131 sarayda ve t\u00fcrbesinde muhafaza alt\u0131na al\u0131nd\u0131. Aralar\u0131nda zarif i\u015flemeli \u00f6rt\u00fcler, ka\u015fbast\u0131lar ve m\u00fccevherlerin de bulundu\u011fu bu \u015fahsi e\u015fyalar, halen Topkap\u0131 Saray\u0131 M\u00fczesi ile T\u00fcrk \u0130sl\u00e2m Eserleri M\u00fczesi\u2019nde sergilenmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Osmanl\u0131 Han\u0131m sultanlar\u0131 i\u00e7inde iyilik yapmakta en \u00f6nde gelenlerden biri olan Hurrem Sultan, \u00fc\u00e7 k\u0131taya yay\u0131lan geni\u015f topraklar\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131n\u0131 bay\u0131nd\u0131r etmek ve insanlara faydal\u0131 olmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba harcam\u0131\u015ft\u0131. \u201cSolakz\u00e2de ve \u0130brahim Pe\u00e7evi Efendi tarihlerinde Kanuni Sultan S\u00fcleyman\u2019\u0131n eserlerine yer verildikten sonra Hurrem Sultan\u2019\u0131n hayrat\u0131 s\u0131ralanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Haseki K\u00fclliyesi<\/p>\n\n\n\n
Cami, medrese, s\u0131byan mektebi, \u00e7e\u015fme, imaret ve d\u00e2r\u00fc\u015f\u015fif\u00e2dan meydana gelmektedir. Mimar Sinan\u2019\u0131n hassa ba\u015fmimar\u0131 olduktan sonra yapt\u0131\u011f\u0131 ilk eserdir. XIX. Y\u00fczy\u0131ldan itibaren Haseki ad\u0131yla an\u0131lan Avratpazar\u0131 semtinde kurulmu\u015ftur. Pe\u00e7uylu \u0130brahim k\u00fclliyenin burada yap\u0131lmas\u0131n\u0131n Kanuni\u2019nin e\u015fine g\u00f6sterdi\u011fi bir incelik oldu\u011funu yazar.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fclliyenin ilk yap\u0131lan birimi cami olup medrese ve s\u0131byan mektebi bir y\u0131l, imaret ve d\u00e2r\u00fc\u015f\u015fif\u00e2 ise on iki y\u0131l sonra in\u015fa edilmi\u015ftir. Bu durum k\u00fclliyenin bir b\u00fct\u00fcn olarak planlanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, binalar\u0131n de\u011fi\u015fik zamanlarda ayr\u0131 ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek tasarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. K\u00fclliyenin S\u00fcleymaniye K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nde bulunan vakfiyesi 958 (1551) tarihlidir.<\/p>\n\n\n\n
Cami Haseki caddesinin bir yan\u0131nda, medrese, s\u0131byan mektebi, imaret ve d\u00e2r\u00fc\u015f\u015fif\u00e2 ise di\u011fer yan\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Cami: 945 (1538-39) y\u0131l\u0131nda in\u015fa edilen cami kare mek\u00e2nl\u0131 ve tek kubbeli olup klasik uslupta yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tek minarelidir. Daha sonra cemaate k\u00e2fi gelmemesi nedeniyle Sultan I. Ahmed zaman\u0131nda iki s\u00fctun ve bir kubbe daha ilave edilerek b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (1612). Bug\u00fcn de cami olarak hizmet vermektedir.<\/p>\n\n\n\n
Medrese: Caminin kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan medrese 946 (1539-40) y\u0131l\u0131nda in\u015fa edilmi\u015f klasik tipte bir yap\u0131d\u0131r. Sokak cephesinin merkezindeki kap\u0131dan girilen revakl\u0131 bir avlunun \u00fc\u00e7 yan\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen kapal\u0131 mek\u00e2nlardan meydana gelmektedir. Dershanesi kap\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131ndaki revak\u0131n ortas\u0131nda yer almaktad\u0131r. Dershanenin iki yan\u0131na \u00fc\u00e7erden alt\u0131, avlunun iki yan\u0131na be\u015ferden on oda yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n hepsi kubbelidir ve i\u00e7lerinde birer ocak bulunur. Vakfiyesinde bilimin ve e\u011fitimin de\u011ferinden bahsedilerek bilim adamlar\u0131na ve talebelere vakfedildi\u011fi kaydedilmi\u015ftir. M\u00fcderrislere g\u00fcnde elli ak\u00e7e, on alt\u0131 talebeye g\u00fcnl\u00fck iki\u015fer ak\u00e7e, muide ise be\u015f ak\u00e7e verilmesi \u015fart ko\u015fulmu\u015ftur. Bug\u00fcn odalar\u0131 yatakhane, dershanesi ise mescid olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
S\u0131byan Mektebi: Medresenin do\u011fusunda yer almaktad\u0131r. Kare planl\u0131 olup yanyana iki birimden meydana gelmektedir. Birinci k\u0131sm\u0131 iki cephesi s\u00fctunlu a\u00e7\u0131k dershane, ikinci k\u0131sm\u0131 ise kapal\u0131 dershanedir. Binan\u0131n \u00f6n\u00fcndeki havuzlu alan muhtemelen oyun bah\u00e7esi olarak d\u00fczen-lenmi\u015ftir. Kitabe yeri bo\u015f duran mektebin yap\u0131l\u0131\u015f tarihi bilinmemekle birlikte medresede kullan\u0131lan nil\u00fcfer \u00e7i\u00e7e\u011fi motifli ba\u015fl\u0131klar\u0131n burada da kullan\u0131lmas\u0131 iki yap\u0131n\u0131n birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
S\u0131byan mektebi yaln\u0131z M\u00fcsl\u00fcman \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in vakfedilmi\u015f olup dini e\u011fitim \u015fart ko\u015fulmu\u015ftur. Kapal\u0131 dershanenin hemen yan\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck ve olduk\u00e7a bak\u0131ml\u0131 bir haz\u00eere vard\u0131r. Mezar ta\u015flar\u0131ndan \u00e7o\u011funun m\u00fctevellilere, k\u00fclliyede hizmet eden ki\u015filere ve onlar\u0131n aile fertlerine ait oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
\u0130maret: Haseki Caddesi \u00fczerinde k\u00fclliyeye giri\u015fi sa\u011flayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kap\u0131 imarete aittir. Kitabesinde 1550 (h.957) y\u0131l\u0131nda yapt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir. \u0130maret kuzeyde \u00fc\u00e7, do\u011fu ve bat\u0131 y\u00f6nlerinde be\u015f kemerli bir revakla \u00e7evrilmi\u015f ve revaklar baklava ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00fctunlara oturtulan pandantifli kubbelerle \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Avlunun kuzeyinde iki b\u00fcy\u00fck ve d\u00f6rt k\u00fc\u00e7\u00fck kubbeli mutfak ile yanlar\u0131nda dikd\u00f6rtgen planl\u0131 odalar vard\u0131r. Bug\u00fcn imarethanede yemek pi\u015firilip yenmekte bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise k\u00fct\u00fcphane olarak hizmet vermektedir.<\/p>\n\n\n\n
Dar\u00fc\u015f\u015fif\u00e2: Dar\u00fc\u015f\u015fifa, Osmanl\u0131 mimar\u00ee tarihinde bir benzeri daha bulunmayan orijinal bir yap\u0131d\u0131r. Mimar Sinan\u2019\u0131n, yapt\u0131\u011f\u0131 eserler i\u00e7inde en m\u00fckemmel mek\u00e2n d\u00fczenlemesini ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi Haseki Dar\u00fc\u015f\u015fifas\u0131\u2019n\u0131n giri\u015f kap\u0131s\u0131ndaki kitabeye g\u00f6re, 1550 (h. 950) y\u0131l\u0131nda bitirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Haseki Dar\u00fc\u015f\u015fifas\u0131, belki g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar yap\u0131lan hastanelerin en havadar ve ferah olanlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Giri\u015f kap\u0131s\u0131ndan sonra sekizgen planl\u0131 a\u00e7\u0131k bir avlu ve bu avluya bakan y\u00fcksek kemerli muayene b\u00f6l\u00fcmleri yer almaktad\u0131r. Polikliniklerden sonra ise i\u00e7 k\u0131s\u0131mlardaki kubbeli doktor ve hasta odalar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Mimar Sinan, ana b\u00f6l\u00fcmden ayr\u0131 olarak il\u00e2\u00e7 yap\u0131m\u0131 i\u00e7in de iki ayr\u0131 oda in\u015fa etmi\u015ftir. Yedi doktor, iki eczac\u0131 kalfas\u0131, yirmi dokuz memur ve m\u00fcstahdem hizmet veriyordu. Ayakta tedavinin yan\u0131 s\u0131ra, yatarak tedavi hizmeti de veriliyordu. Hurrem Sultan, vak\u0131fnamede dar\u00fc\u015f\u015fifada \u00e7al\u0131\u015facak doktorlar i\u00e7in \u00f6yle \u015fartlar ko\u015fmu\u015f ki, hayran olmamak elde de\u011fil. Mesel\u00e2, ba\u015fhekim dahil, b\u00fct\u00fcn personelin g\u00fczel c\u00fcmlelerle hitap etmelerini ve hastalar\u0131n sorular\u0131na ho\u015fa gidecek \u015fekilde cevap vermelerini istemi\u015f.Sadece bu kadar de\u011fil. Hastanede \u00e7al\u0131\u015fanlara dolgun \u00fccret verilmesi, fakir hastalardan doktor muayenesi ve il\u00e2\u00e7 i\u00e7in para al\u0131nmamas\u0131 da onun \u015fartlar\u0131 aras\u0131nda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
20 Ocak 1976 tarihinden bu yana Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul Haseki E\u011fitim Merkezi ad\u0131yla faaliyet g\u00f6sterilen k\u00fclliye binalar\u0131nda m\u00fcft\u00fc ve vaizlerin meslek\u00ee e\u011fitimleri yap\u0131lmakta, bunun yan\u0131nda k\u0131raat ilmi \u00f6\u011fretilmektedir. Halen k\u00fclliyenin medresesi yatakhane, kapal\u0131 dershanesi mescid, imareti yemekhane, s\u0131byan mektebi toplant\u0131 salonu, d\u00e2r\u00fc\u015f\u015fif\u00e2s\u0131 e\u011fitim ve idare binas\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Di\u011fer Eserleri:<\/p>\n\n\n\n
\u015eehzade Cihangir Camii: Tophaneye hakim olan b\u00fcy\u00fck tepe \u00fczerindeki m\u00fcbarek camidir.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u011fdat\u2019ta: \u0130mam\u0131 \u00e2zam hazretlerinin nurlu mezar\u0131 \u00fczerine sa\u011flam bir kale, bir cami, g\u00fczel bir imaret, y\u00fcksek bir t\u00fcrbe ve ak\u0131l hastanesi bina edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Yine Ba\u011fdat\u2019ta \u015eeyh Abd\u00fclkadir-i Geylan\u00eenin m\u00fcbarek mezar\u0131 \u00fczerindeki y\u00fcksek kubbe yenilenmi\u015f, m\u00fcbarek camii yeniden onar\u0131lm\u0131\u015f, imaret ve daha ba\u015fka hayratlar yenilenip yeteri kadar vak\u0131flar ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Konya\u2019da: Mevlana Celaleddin hazretlerinin nurlu t\u00fcrbeleri yak\u0131n\u0131nda iki minareli y\u00fcksek bir cami, g\u00fczel bir mescit, imaret ve dervi\u015fler i\u00e7in odalar ve benzerleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u015eam\u2019da: Y\u00fcksek bir cami, medrese, imaret ve daha ba\u015fkalar\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Kefe\u2019de ve \u0130znik\u2019te: Birer b\u00fcy\u00fck kilise camie \u00e7evrilmi\u015fken aradan ge\u00e7en uzun zaman boyunca harap olmu\u015f bulunuyorlard\u0131. Bunlar yenilenmi\u015f ve gere\u011fi kadar vak\u0131flar ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcbarek Mekke ve Medine\u2019de yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7ok say\u0131da hay\u0131r ve da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 sadakalar, bu yerlerde oturanlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131n temeli olmu\u015ftur. Ger\u00e7i bu sadakalar \u00f6nceleri de vard\u0131. \u015eimdi ise iki kat\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olup b\u00fcy\u00fck bir titizlikle k\u00e2tipler taraf\u0131ndan ilgililere da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r ve herkes eksiksiz kendisine ayr\u0131lan pay\u0131 almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bir ba\u015fkas\u0131 da akarsu sadakas\u0131d\u0131r. Bu su, Arafat kayna\u011f\u0131d\u0131r. Eskiden bu suyu Z\u00fcbeyde Hatun ak\u0131t\u0131p kente getirmi\u015f, fakat zamanla harap olmaya y\u00fcz tuttu\u011fundan su s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekilmeye ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131, \u00f6yle ki bir arife g\u00fcn\u00fc bir parmakla kald\u0131rabilecek bir k\u0131rba su bir alt\u0131na sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu suya \u00fc\u00e7 d\u00f6rt kat daha kat\u0131p kentin suyunu bolla\u015ft\u0131rmak suretiyle b\u00fct\u00fcn hac\u0131lar\u0131 su s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131ndan kurtard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Mekke\u2019de: D\u00f6rt mezhep i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck medrese bina ettirdi ve Rum \u00fclkesinde uygulanan kurallara g\u00f6re on be\u015fer \u00f6\u011frenci ve birer m\u00fcderris yard\u0131mc\u0131s\u0131 tayin etti. Bunlar\u0131n belli \u00f6denekleri hi\u00e7bir aksakl\u0131\u011fa u\u011framadan ellerine ula\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fcminlerin anas\u0131 Hz. Haticenin, Hz. Fat\u0131ma ve \u00f6teki \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n d\u00fcnyaya geldikleri kutlu ev sonradan mescit haline getirilmi\u015fti. Zamanla harap oldu\u011fundan onu tamir ettirip \u00fczerine y\u00fcksek bir kubbe bina ettirdi. \u015eimdi de, her cuma g\u00fcn\u00fc ikindi zaman\u0131na kadar ve sal\u0131 geceleri sabaha kadar dervi\u015fler ve fakirler orada toplan\u0131p zikrederler.Yine Mekke ve Medine\u2019de zengin birer imaret yapt\u0131rd\u0131. Mekke ve Medine fukaralar\u0131 her g\u00fcn buralarda yedirilip i\u00e7irilirler. Edirne \u015fehrine de Kevser suyu gibi sular getirip bir\u00e7ok \u00e7e\u015fmeler yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r ki bunlardan fukara halk yeniden can bulmaktan ve \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz sevin\u00e7 duymaktan geri kalmaz.<\/p>\n\n\n\n
Mustafapa\u015fa K\u00f6pr\u00fcs\u00fc kasabas\u0131nda da m\u00fcbarek bir cami, g\u00fczel bir imaret ve b\u00fcy\u00fck bir han yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki bunlar da yine rahmetli Haseki Sultan\u2019\u0131n hay\u0131r i\u015flerindendir.\u0130stanbul Kariye\u2019de medrese ve Ayasofya ve Sultanahmet Camileri aras\u0131nda Hurrem Sultan Hamam\u0131<\/p>\n\n\n\n
Ve Kud\u00fcs-i \u015eerifte muazzam imareti\u2026<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte o imaretin vakfiyesinde ge\u00e7en muhte\u015fem talimatlar\u0131:<\/p>\n\n\n\n
\u201cVe dahi \u015f\u00f6yle \u015fart eylediler ki zikr olan et\u2019imeden h\u00fccer\u00e2t-i merk\u00fbmede m\u00fccavir olan s\u00fcleh\u00e2n\u0131n her birine her n\u00f6betde bir kep\u00e7e a\u015f ve bir fodula ve cum\u2019a gecesinde bir k\u0131t\u2019a yahni bile verile; ve mescidi \u015ferifin imam\u0131na ve evkaf k\u00e2tibine ve [b\u00fct\u00fcn imaret g\u00f6revlerine] her n\u00f6betde bir kep\u00e7e a\u015f ve iki fodula ve cum\u2019a gecesinde bir k\u0131t\u2019a yahni verile ve dahi \u015f\u00f6yle \u015fart eylediler ki zikr olan me\u2019kelde fukara ve mes\u00e2k\u00een ve zu\u2019af\u00e2 ve muht\u00e2c\u00eenden her n\u00f6betde d\u00f6rt y\u00fcz nefer kimesneye her birine bir fodula ve her ikisine bir tas i\u00e7inde bir kep\u00e7e a\u015f ve cuma gecesinde bir k\u0131ta yahni bile verile; ve dahi \u015f\u00f6yle \u015fart eylediler ki zikr olan hudd\u00e2mdan gayri bir ferde \u015fefaat ve iltimas vas\u0131tas\u0131 ile ta\u2019am ta\u2019y\u00een olunub bakra\u00e7la h\u00e2rica alub gitmeyeler \u015f\u00f6yle ki bir tar\u00eekle ta\u2019am ta\u2019y\u00een etdir\u00fcb h\u00e2rice alub giderse haram ola.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Hurrem Sultan\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 eserlerden istifade edenler ke\u015fke \u00f6ncelikle, onun vakfiyesini okuyup anlayabilecek seviyede olsalard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Prof. Dr. Ahmet \u015eim\u015firgil<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Muhte\u015fem Y\u00fczy\u0131l dizisi izlenmesi bir tarafa, bir o kadar da, kim ne kadar fazla hata yakalad\u0131 yar\u0131\u015fmas\u0131na d\u00f6nd\u00fc. Kimi siyasi tarihi, kimi sanat y\u00f6n\u00fc, kimi k\u0131l\u0131k k\u0131yafet bak\u0131m\u0131ndan, kimisi de kurgu y\u00f6n\u00fcyle hatalar zincirini s\u0131ralamakla me\u015fguller. H\u00e2lbuki dizinin birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc izledikten sonra; \u201cbu dizide hatas\u0131z tek bir kare g\u00f6steremezsiniz\u201d, demi\u015ftim. \u0130kinci olarak da dizi hatal\u0131 bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":131,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-130","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-osmanistika"],"yoast_head":"\n