Osmanl\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi Ba\u015fkan\u0131 Sedad Be\u0161lija ile Bosna Hersek ve Balkanlar'da de\u011fi\u015fen T\u00fcrk ve Osmanl\u0131l\u0131k kimlik alg\u0131s\u0131, yeni Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k iddialar\u0131 ve T\u00fcrkiye ve Bosna Hersek tarihini ba\u011flayan akt\u00fcel konularda bir m\u00fclakat ger\u00e7ekle\u015ftirdik.<\/p>\n\n\n\n
Zambak.ba: Avrupa'n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir kesimindeki “Romal\u0131l\u0131k” bilincine benzer bir kimlik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n eski Osmanl\u0131 milletleri i\u00e7in Balkanlar ve Bosna Hersek'te de ge\u00e7erli oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir miyiz? “Osmanl\u0131l\u0131k” halen Bo\u015fnak kimli\u011finin bir par\u00e7as\u0131 m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sedad Be\u0161lija:<\/strong> Osmanl\u0131 Balkanlar'dan \u00e7ekildikten sonraki s\u00fcreci asl\u0131nda Osmanl\u0131l\u0131k kimli\u011fini Balkanlar'dan ar\u0131nd\u0131rma s\u00fcreci takip etmi\u015ftir. Bunu en bariz misali sonraki gelen devlet rejimlerinin e\u011fitim sistemi ve alan planlanma stratejilerinde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Balkan co\u011frafyas\u0131ndaki okul kitaplar\u0131nda Osmanl\u0131 imaj\u0131 hala olumsuz bir \u015fekilde yans\u0131t\u0131ltmakta. Bu konuda daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekecek. Ayn\u0131 \u015fekilde tarih literat\u00fcr\u00fcnde baz\u0131 olumlu geli\u015fmelerle birlikte bir\u00e7ok konu daha tarafs\u0131z yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gerektiriyor. Bunu s\u00f6ylerken i\u00e7 perspektifi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. T\u00fcrkiye'den ve Bat\u0131'dan Osmanl\u0131 d\u00f6nemi Balkanlar\u0131 inceleyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar konulara daha objektif yakla\u015f\u0131yor diyebiliriz. Di\u011fer taraftan, araziye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Osmanl\u0131'dan geriye kalm\u0131\u015f 30.000 eserin bir\u00e7o\u011fu y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, bak\u0131ms\u0131z, onar\u0131m ihtiyac\u0131nda. Sonradan gelen rejimler \u00f6zellikle S\u0131rbistan, Yunanistan, Bulgaristan, Bosna-Hersek gibi \u00fclklerde sistematik olarak Osmanl\u0131 izlerini silmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun \u00f6rne\u011fini en a\u00e7\u0131k \u015fekilde y\u0131k\u0131lan cami say\u0131s\u0131 veya kiliseye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen cami say\u0131s\u0131ndan \u00f6grenebiliriz. Dolays\u0131yla, 20. as\u0131rda yeti\u015fmi\u015f nesil e\u011fitim ve alandaki geli\u015fmelerden etkilenerek bir nevi kimlik kopuklu\u011fu ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bo\u015fnaklar\u0131n kaderi de \u00f6yledir. Bu milletin bir par\u00e7as\u0131 tarihinden kopuk olarak yeti\u015fmi\u015ftir. \u0130sako\u011flu \u0130sa Beyler, Sokollu Mehmed Pa\u015falar, Gazi H\u00fcsrev Beyler, Sokollu Ferhat Pa\u015falar unutturulmu\u015ftu veya unutturulmak istenmi\u015fti. Osmanl\u0131'y\u0131 en sinsi karalayan \u0130vo Andri\u00e7 gibi ideolog-edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131n kitaplar\u0131 zorunlu literat\u00fcr seviyesinde idi. Ancak 90'l\u0131 y\u0131llardaki sava\u015fla birlikte Bo\u015fnaklar i\u00e7in de yeni bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde kamuda Yunus Emre ilahileri, Ayvaz-dede \u015fenlikleri, Ramazan'da top at\u0131\u015flar\u0131 gibi gelenekleri yeniden canland\u0131rma akabinde Osmanl\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ilmi d\u00fczeyde geli\u015ftirilerek \u00fclkeye Osmanl\u0131 tarihi uzmanlar\u0131 kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. En az\u0131dan \u00e7o\u011funlukla Bo\u015fnaklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde okul kitaplar\u0131nda yaz\u0131lan yanl\u0131\u015flar m\u00fcfredattan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye'nin deste\u011fi ile \u00f6zellikle 2005'ten sonra Osmanl\u0131'dan kalm\u0131\u015f bir\u00e7ok eser restore edilmi\u015ftir. Takdire \u015fayan bir geli\u015fme oldu bu. Tabi, bug\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131nda yine Osmanl\u0131 kavram\u0131n\u0131 t\u00fcm y\u00f6nleriyle ve t\u00fcm platformlarda devaml\u0131 olarak anlatmak gerekiyor. Bir milletin tarih \u015fuuru ve bilinci derinle\u015fmedi\u011f\u0131 takdirde zaten bir\u00e7ok \u015feyin de\u011fi\u015fmesi imkans\u0131z. Bunun bilincinde olmak laz\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 (\u0130slam kar\u015f\u0131t\u0131) e\u011filimler hem Balkanlar'da hem d\u00fcnyada bitmi\u015f de\u011fil. Aksine tehlike b\u00fcy\u00fcyor diyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n “YEN\u0130 OSMANLICILIK” TANIMI \u015eARK\u0130YAT\u00c7ILARIN KARA PROPAGANDASI<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zambak.ba: T\u00fcrkiye'nin d\u0131\u015f politikada yeniden m\u00fcessir bir g\u00fc\u00e7 haline gelmesiyle birlikte bilhassa S\u0131rp analistler, T\u00fcrkiye'nin “Yeni-Osmanl\u0131c\u0131” bir siyaset izledi\u011fini savunuyor. Sizin ve genel manada Bo\u015fnak tarih\u00e7ilerin bu hususa bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131z ne y\u00f6nde? <\/strong><\/p>\n\n\n\n Sedad Be\u0161lija:<\/strong> Osmanl\u0131 denilince akla gelen ilk kavram ?birlikte ya\u015fama modeli”dir. Yani d\u00fcnyay\u0131 y\u00f6neten g\u00fc\u00e7lerin 20. as\u0131rda ve 21. asr\u0131n ba\u015f\u0131nda hala \u00e7\u00f6zemedi\u011f\u0131 bir \u015fey. Re\u00e7etesini bulam\u0131yorlar. Asl\u0131nda bu re\u00e7ete Osmanl\u0131 tarihinde sakl\u0131d\u0131r. D\u00fcnyay\u0131 total kaosa s\u00fcr\u00fcklemek istemiyorlarsa e\u011fer, eninde sonunda bunu kabullenecekler. Ancak b\u00fcy\u00fck bir direni\u015f var. Osmanl\u0131 ile ilgili her olumlu demecin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in baz\u0131 \u015farkiyat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan t\u00fcretilmi\u015f bir kelimedir ?yeni-osmanl\u0131c\u0131l\u0131k”. Kara propaganda olarak kullan\u0131lmakta. Ne ilmi ne felsefi temeli mevcut. Tarihi yanl\u0131\u015f okuyanlar ancak b\u00f6yle bir deyim \u00fcretebilir. Osmanl\u0131 art\u0131k tarihtir. \u00c7a\u011fda\u015f T\u00fcrkiye Cumhuriyeti gelece\u011fini \u015fekillendirme s\u00fcrecinde ise tabii ki Osmanl\u0131'dan kalm\u0131\u015f bir\u00e7ok de\u011ferleri benimseyecektir bu gayet do\u011fal bir hadisedir.<\/p>\n\n\n\n “G\u00dcYA B\u0130Z SIRPMI\u015eIZ VE DEDELER\u0130M\u0130Z\u0130N D\u0130N\u0130N\u0130 TERK ED\u0130P M\u00dcSL\u00dcMAN OLMU\u015eUZ”<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zambak.ba: Bosna Hersek ve Balkanlar'da “T\u00fcrk” ifadesinin sadece milliyeti T\u00fcrk olanlara atfen kullan\u0131lm\u0131yor. Osmanl\u0131'dan Avusturya Macaristan, Yugoslavya ve Bosna Hersek'e uzanan d\u00f6nemde bu mevhuma ili\u015fkin alg\u0131 nas\u0131l de\u011fi\u015fti? Halihaz\u0131rda gayrim\u00fcslimler ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n “T\u00fcrk” alg\u0131s\u0131 nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sedad Be\u0161lija:<\/strong> Avrupa perspektifinden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda T\u00fcrk ifadesi tarih boyunca m\u00fcsl\u00fcman ifadesi ile e\u015fittir. Ayn\u0131 zamanda a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 anlam\u0131ndad\u0131r (barbar, geride kalm\u0131\u015f..). Mesela S\u0131rp literat\u00fcr\u00fcnde T\u00fcrk olmak M\u00fcsl\u00fcman olmak yani \u0130slam'\u0131 kabul etmek anlam\u0131ndad\u0131r. Zaten Bo\u015fnaklar\u0131n tarihte en b\u00fcy\u00fck su\u00e7u olarak ge\u00e7er g\u00fcya biz S\u0131rpm\u0131\u015f\u0131z ve dedelerimizin dinini terk edip ba\u015fka bir dine ge\u00e7mi\u015fiz. Bunu da en b\u00fcy\u00fck ihanet olarak tan\u0131ml\u0131yorlar. Bu s\u00f6ylem 20. as\u0131rda o kadar yayg\u0131nd\u0131 ki sonu\u00e7ta Srebrenitsa'y\u0131 1995'te i\u015fgal edip Bo\u015fnaklar'a y\u00f6nelik soyk\u0131r\u0131ma giri\u015fen S\u0131rp general katil Ratko Mladi\u00e7 ?T\u00fcrklerden intikam alma zaman\u0131 geli\u015ftir” c\u00fcmlesini kurmu\u015ftu. Bu kavramda asl\u0131nda Avrupa'n\u0131n ?\u00f6tekiye” g\u00f6sterdi\u011fi \u00f6nyarg\u0131 tarihinin \u00f6z\u00fc sakl\u0131d\u0131r. Tabi, tarih boyunca bu ifadenin ba\u015fka anlamlar da ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Mesela 19. as\u0131r Bosna's\u0131nda merkezi y\u00f6netim taraf\u0131ndan g\u00f6nderilmi\u015f baz\u0131 valilerin reformla\u015fma s\u00fcrecinde Bo\u015fnaklar\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda tuttukar\u0131ndan art\u0131k onlar i\u00e7in yabanc\u0131 anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ?Turku\u015fa” ad\u0131n\u0131 kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yani Bosnal\u0131lar ve y\u00f6netim aras\u0131nda mesafeyi g\u00f6steren bir anlay\u0131\u015f ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 o zamanlar. Veya bug\u00fcn de\u011fi\u015fik \u015feylere rastalayabilmek m\u00fcmk\u00fcn. \u00c7anakkale'de bir konferansa kat\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131m\u0131z T\u00fcrkiye'de do\u011fup ya\u015fayan Bo\u015fnak as\u0131ll\u0131 vatanda\u015flara rastlar ve cuma namaz\u0131na i\u015ftirak etmemelerinin sebebini sorar kendileri de ?biz biraz T\u00fcrkle\u015ftik” ifadesini kullan\u0131r. \u0130\u015fte ba\u015fka bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve kelimlerin de\u011fi\u015fik ba\u011flamda de\u011fi\u015fik anlama gelmelerine i\u015faret eden bir vaka.<\/p>\n\n\n\n “B\u0130R\u00c7OK TAR\u0130H\u0130 ESER YEN\u0130LENMEY\u0130 BEKL\u0130YOR”<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zambak.ba: T\u00fcrkiye, Bosna Hersek'te ortak tarihi miras\u0131m\u0131z\u0131n ni\u015fanlar\u0131 olan bir\u00e7ok yap\u0131y\u0131 restore etti. Sizce benzer bir ilgiyi hakeden ba\u015fka hangi \u00f6nemli tarihi yap\u0131lar mevcut?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sedad Be\u0161lija:<\/strong> Evet, bu geli\u015fme ortak tarihi miras\u0131m\u0131z\u0131 yeniden aya\u011fa kald\u0131rmak i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli olumu\u015ftur. Tarih ve k\u00fclt\u00fcr ba\u011flar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ve tarih \u015fuurunu geli\u015ftirmek ad\u0131na yap\u0131lm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir hizmettir bu. Bosna-Hersek ad\u0131na bu vesile ile bir kez daha T\u00fcrkiye devletine te\u015fekk\u00fcr etmek isterim. Camiler, tekkeler, k\u00f6pr\u00fcler, medreseler, hamamlar, kaleler restore edildi. Bunun devam\u0131 da gelecek, bundan eminim. Zaten bir\u00e7ok proje i\u015flemde bir\u00e7o\u011fu da haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda. \u00d6zellikle T.C. Vak\u0131flar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve T\u0130KA, bu konuda \u00f6nc\u00fc kurulu\u015flar. Yenilenmeyi bekleyen bir\u00e7ok eser mevcut. Son zamanlarda Mostar'a yak\u0131n Klepci kasabas\u0131nda ve Mostar K\u00f6pr\u00fcs\u00fc'nden daha eski yani 1517 y\u0131l\u0131nda Hersek Sancak Beyi Dautpa\u015fa Mustafa Bey taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f k\u00f6pr\u00fc g\u00fcndemdedir. Temennimiz en yak\u0131n zamanda bu eser de tamamlan\u0131r ve hizmete sunulur.<\/p>\n\n\n\n